26. godišnjica genocida nad Bošnjacima

Samra Halilović

11. jula 2021. godine u Memorijalnom centru Srebrenica – Potočari obilježava se 26. godišnjica genocida nad Bošnjacima u Srebrenici. Ukupno 19 žrtava genocida će pronaći svoj smiraj na kolektivnoj dženazi od kojih je najmlađa žrtva Azmir Osmanović koji je imao samo 16 godina kada je ubijen. 11. jula biće ukopana samo lobanja ovog mladog šesnaestogodišnjeg dječaka. „Nakon prvog artiljerijskog napada pripadnika policije i Vojske RS na kolonu srebreničkih Bošnjaka koja je iz Srebrenice šumom krenula za Tuzlu, Azmir se rastao sa ocem i pridružio se grupi školskih drugara koji su se nakon tri dana pješačenja vratili nazad na mjesto gdje su i ubijeni.“ (Izvod iz Federalna.ba) Njegov brat Azir Osmanović već 12 godina radi kao kustos u Memorijalnom centru u kojem se njegovim angažmanom zalaže za istinu svih nas.

Ove godine se organizuje sedamnaesti po redu Marš mira u okviru obilježavanja 26. godišnjice genocida nad Bošnjacima „Sigurne zone Ujedinjenih nacija“ Srebrenica. Zbog još uvijek postojanja opasnosti od pandemije COVID-a 19, broj učesnika će biti manji u odnosu na ranije godine, ali i veći u odnosu na prethodnu. Ove godine se očekuje 2500 učesnika Marša Mira koji dolaze iz Bosne i Hercegovine ali i inostranstva. Marš mira je međunarodna memorijalna manifestacija koja ima za cilj njegovanje kulture sjećanja, onemogućavanja negiranja, poricanja ili relativiziranja zločina genocida. I ove godine učesnici Marša Mira će se 7. Jula okupiti u mjestu Nezuk, te će narednog dana krenuti ka pravcu Potočara.

 Snage Vojske Republike Srpske i paravojne jedinice ubile su više od 8 000 Bošnjaka. 2001 godine u presudi Radislava Krstića (general VRS) Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju je prvi put ustanovio da se u Srebrenici izvršio genocid.

26 godina kontinuiranog negiranja genocida

26 godina nakon ratnih razaranja, svirepih ubistava, oduzimanja života maloljetnim ali i starijim licima, dijalog u Srebrenici predstavlja osnovnu polaznu tačku napretka ali koji je nažalost osporen. Čak 26 godina kasnije najveći broj pripadnika srpskog naroda nije spreman na prihvatanje dokazane istine. Uspjeh dijaloga koji bi predstavljao osnovi put kretanja ka naprijed stagnira, jer se još uvijek strašni zločini i genocid nad Bošnjacima negiraju.

Neprihvatanje krivice počinitelja genocida ili njezina nemogućnost (psihološka ili psihička), predstavlja prve korake iz kojih slijedi visokostepeno negiranje genocida. Samo priznanje krivice i odgovornosti, za jedan kolektivitet, automatski ili nelogičnim slijedom optužuje jedan narod za genocid. Međutim prihvatanje i/ili priznavanje krivice, kao i prihvatanje i/ili priznavanje odgovornosti nije identičnost. Naime, direktni počinitelji zločina ili oni indirektni počinitelji ali direktni nosioci krivice su izravno krivci počinjenih nehumanih, anticivilizacijskih te svirepih zlodjela. Odgovornost pripada onima koji nisu direktno ili indirektno učestvovali u zločinima ali nisu ništa poduzeli kako bi se isti zločini spriječili. 

Ukoliko prihvatimo odgovornost za nepoduzimanje radnji kojim bismo spriječili genocida onda nismo targetirani zločinci. 

Međutim problem nastaje u zločincima koji još uvijek u javnom diskursu bivstvuju kao heroji – upravo su ovi „heroji“ ovakav čin dodijelili cijelom narodu, oni su ti koji su govorili da ubijaju u ime srpskog naroda ili za srpski narod. Ti su zločinci, koje kolektivitet transformiše u heroje, postavili etiketu na jedan narod. Ne na pojedince, već na sve. Odakle onda pravo ili potreba da Srbi krivicu „prebacuju“ na Bošnjake ili na svjetovne sile („koje su se udružile protiv njih“) kako im oni stavljaju oznaku kolektivne krivice. To su prvenstveno uradili srpski zločinci, ali to rade i oni koji negiraju genocid. Kolektivno ili većinsko nepriznavanje genocida logično slijedi u spremnost istog kolektiviteta na ponovno činjenje genocida nad drugom rasnom, etničkom, vjerskom ili nacionalnom grupom.

Negiranje se može smatrati posljednjom etapom ili fazom genocida koja se javlja u momentima činjenja genocida ili po okončanju procesa genocida. Genocid se obično „završava“ onda kada se više nema ko pobiti ili onda kada se umiješaju strane ili treće sile. Stanton je izvršio podjelu procesa genocida na osam etapa: klasifikacija, simbolizacija, dehumanizacija, organizacija, polarizacija, priprema, istrebljenje i negiranje. Samo negiranje genocida predstavlja glavno sredstvo kojima se mogu identifikovati naredni genocidi ili mogućnost novih genocida. 

Negiranje genocida u vremenu trajanja procesa genocida se najbolje može oslikavati kroz zataškivanja genocida, smišljene igre pred kamerama – kamerizacija, ali i premještanju žrtava iz primarne u sekundarne te u tercijarne grobnice. Postojanje sve većeg broja onih koji negiraju genocid u društvu, treba predstavljati alarmantno stanje, po kojem cjelokupna međunarodna zajednica treba reagovati, te poduzeti one mjere koje bi u najboljoj mjeri preventivno spriječile novi genocid. Negiranje genocida predstavlja sada normalizovano stanje ili svakodnevnicu, koje se opravdava ali i upotrebljava od strane visokopozicioniranih državnih službenika.

Kulturom sjećanja trebamo odgovoriti na kulturu negiranja genocida. Kultura negiranja genocida je jedna agresivna politika djelovanja, koja nažalost dobija svoj kontinuitet postojanja. Zygmunt Bauman je kazao da je moderni genocid genocid sa svrhom. Možemo zaključiti i da je negiranje genocida jedan izražajni proces kojim se namjeravaju takvi zločini učiniti opravdanim, legitimnim ili legalnim. Iz toga bi/će uslijediti svirepiji, užasniji zločini koji će ponovo završiti njihovim negiranjem. 

Proces suočavanja sa genocidom ili prošlošću je osnovni stepen koji bi vodio dijalogu ali i zajedničkom životu naroda u Bosni i Hercegovini. Položaj žrtava je umnogome gori ukoliko podliježu i današnjoj psihičkoj torturu unutar koje se negira masovno stradanje njihovih najmilijih. 

Spremnost na dijalog jeste spremnost i na suočavanje sa prošlošću i sa istinom. Istinom, kulturom sjećanja i opominjanja će se stvoriti osnovni temelji za izgradnju zdravog društva Bosne i Hercegovine.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *